Trong đời sống dân sự, khả năng nhận thức và làm chủ hành vi là cơ sở để cá nhân tự mình xác lập, thực hiện quyền và nghĩa vụ dân sự. Tuy nhiên, trường hợp một người do mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh khác dẫn đến không thể nhận thức, làm chủ được hành vi, pháp luật cho phép người có quyền, lợi ích liên quan yêu cầu Tòa án tuyên bố người đó mất năng lực hành vi dân sự.

Vậy khi nào một người bị coi là mất năng lực hành vi dân sự, ai có quyền yêu cầu Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn làm rõ những vấn đề pháp lý này.

1. Năng lực hành vi dân sự là gì?

Căn cứ theo Điều 19 Bộ luật Dân sự 2015 thì năng lực hành vi dân sự của cá nhân là khả năng của cá nhân bằng hành vi của mình xác lập, thực hiện quyền, nghĩa vụ dân sự.

2. Khi nào một người bị coi là mất năng lực hành vi dân sự?

Tại khoản 1 Điều 22 Bộ luật Dân sự 2015, quy định như sau: “Khi một người do bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi thì theo yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan hoặc của cơ quan, tổ chức hữu quan, Tòa án ra quyết định tuyên bố người này là người mất năng lực hành vi dân sự trên cơ sở kết luận giám định pháp y tâm thần.”

Như vậy, một người bị coi là mất năng lực hành vi dân sự khi đáp ứng đủ các điều kiện sau:

  • Do bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ hành vi;
  • Có yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan hoặc cơ quan, tổ chức hữu quan;
  • Toà án ra quyết định tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự dựa theo yêu cầu của những chủ thể trên, trên cơ sở kết luận giám định pháp y tâm thần.

3. Ai có quyền yêu cầu Tòa án tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự?

Căn cứ theo Điều 376 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 quy định:

“Quyền yêu cầu tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự, bị hạn chế năng lực hành vi dân sự hoặc có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi

  1. Người có quyền, lợi ích liên quan, cơ quan, tổ chức hữu quan có quyền yêu cầu Tòa án tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự hoặc bị hạn chế năng lực hành vi dân sự hoặc có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi theo quy định của Bộ luật dân sự 2015.
  2. Người thành niên không đủ khả năng nhận thức, làm chủ hành vi do tình trạng thể chất, tinh thần nhưng chưa đến mức mất năng lực hành vi dân sự có quyền yêu cầu Tòa án tuyên bố họ là người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi theo quy định của Bộ luật dân sự 2015.”

Như vậy, người có quyền, lợi ích liên quan hoặc cơ quan, tổ chức hữu quan có quyền yêu cầu Tòa án tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự.

4. Hồ sơ yêu cầu tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự?

Hồ sơ yêu cầu Toà án tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự có thể bao gồm:

  • Đơn yêu cầu Tòa án tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự;
  • Bản sao giấy tờ tùy thân của người yêu cầu;
  • Giấy tờ chứng minh quan hệ giữa người yêu cầu và người được yêu cầu tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự;
  • Tài liệu chứng minh tình trạng bệnh lý, hồ sơ khám chữa bệnh, giấy xác nhận hoặc tài liệu y tế có liên quan;
  • Các tài liệu, chứng cứ khác chứng minh người được yêu cầu tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự không thể nhận thức, làm chủ được hành vi;
  • Các tài liệu khác theo yêu cầu của Tòa án.

5. Trình tự, thủ tục yêu cầu tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự?

  • Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ và nộp đơn yêu cầu;
  • Bước 2: Tòa án xem xét đơn yêu cầu;
  • Bước 3: Tòa án thụ lý việc dân sự;
  • Toà án chuẩn bị xét đơn yêu cầu và thực hiện việc trưng cầu giám định pháp y tâm thần theo quy định;
  • Tòa án mở phiên họp giải quyết việc dân sự;
  • Tòa án ra quyết định.

6. Hậu quả pháp lý khi một người bị tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự?

Căn cứ theo khoản 2 Điều 22 Bộ luật dân sự 2015  thì “Giao dịch dân sự của người mất năng lực hành vi dân sự phải do người đại diện theo pháp luật xác lập, thực hiện”

Do đó, việc Tòa án tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự không chỉ xác định tình trạng năng lực hành vi dân sự của người đó mà còn làm phát sinh việc đại diện trong việc xác lập, thực hiện giao dịch dân sự và quản lý tài sản nhằm bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người mất năng lực hành vi dân sự.

Dịch vụ Luật sư hỗ trợ khách hàng:

  • Tư vấn điều kiện pháp lý để yêu cầu tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự;
  • Đánh giá hồ sơ, tài liệu và chứng cứ hiện có;
  • Xác định Tòa án có thẩm quyền;
  • Soạn thảo đơn yêu cầu và các văn bản tố tụng;
  • Hướng dẫn chuẩn bị hồ sơ giám định pháp y tâm thần;
  • Đại diện hoặc hỗ trợ khách hàng làm việc với Tòa án theo phạm vi ủy quyền;
  • Tham gia phiên họp giải quyết việc dân sự;
  • Theo dõi quá trình giải quyết và tư vấn các vấn đề pháp lý phát sinh.

Nếu gia đình bạn đang gặp trường hợp người thân không còn khả năng nhận thức, làm chủ hành vi và cần thực hiện thủ tục yêu cầu Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự, việc được tư vấn đúng ngay từ đầu sẽ giúp hạn chế sai sót và bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người được yêu cầu