Thừa kế là một khía cạnh quan trọng trong lĩnh vực pháp luật dân sự, liên quan trực tiếp đến quyền lợi và trách nhiệm của các cá nhân trong gia đình và xã hội. Việc phân chia tài sản thừa kế không chỉ đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về các quy định pháp luật mà còn phải tôn trọng nguyện vọng và tình cảm của những người liên quan. Bài viết này sẽ phân tích các đặc điểm cơ bản của thừa kế và giới thiệu các phương thức chia thừa kế theo pháp luật dân sự hiện hành, từ đó giúp người đọc hiểu rõ và áp dụng trong thực tế.

I. Khái niệm chung về thừa kế

Thừa kế được hiểu là sự dịch chuyển tài sản của người đã chết cho những người còn sống theo di chúc hoặc theoq uy định của pháp luật, tài sản để lại gọi là di sản.

II. Các đặc điểm của thừa kế

2.1. Thời điểm, địa điểm mở thừa kế

Theo Điều 611 BLDS 2015 về thời điểm, địa điểm mở thừa kế quy định:

2.1.1. Thời điểm mở thừa kế:

Thời điểm mở thừa kế là thời điểm người có tài sản chết.

Trường hợp Tòa án tuyên bố một người là đã chết thì thời điểm mở thừa kế là ngày được xác định tại khoản 2 Điều 71 của BLDS 2015, cụ thể như sau:

+ Sau 03 năm, kể từ ngày quyết định tuyên bố mất tích của Tòa án có hiệu lực pháp luật mà vẫn không có tin tức xác thực là còn sống;

+ Biệt tích trong chiến tranh sau 05 năm, kể từ ngày chiến tranh kết thúc mà vẫn không có tin tức xác thực là còn sống;

+ Bị tai nạn hoặc thảm họa, thiên tai mà sau 02 năm, kể từ ngày tai nạn hoặc thảm hoạ, thiên tai đó chấm dứt vẫn không có tin tức xác thực là còn sống, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác;

+ Biệt tích 05 năm liền trở lên và không có tin tức xác thực là còn sống;

2.1.2. Địa điểm mở thừa kế:

Địa điểm mở thừa kế là nơi cư trú cuối cùng của người để lại di sản; nếu không xác định được nơi cư trú cuối cùng thì địa điểm mở thừa kế là nơi có toàn bộ di sản hoặc nơi có phần lớn di sản. 

2.2. Di sản thừa kế:

Căn cứ theo Điều 612 BLDS 2015 quy định, di sản thừa kế bao gồm tài sản riêng của người chết và phần tài sản của người chết trong tài sản chung với người khác.

Theo đó, di sản chính là các tài sản thuộc sở hữu của người để lại thừa kế lúc họ còn sống. Đó có thể là vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản. Tài sản thuộc di sản được phân loại thành bất động sản và động sản. Bất động sản thuộc di sản thừa kế có thể bao gồm: Đất đai; nhà, công trình xây dựng gắn liền với đất đai; tài sản khác gắn liền với đất đai, nhà, công trình xây dựng; tài sản khác theo quy định của pháp luật.

2.3. Người thừa kế:

Người thừa kế theo quy định tại Điều 613 BLDS 2015 là:

– Cá nhân phải là người còn sống vào thời điểm mở thừa kế;

– Cá nhân sinh ra và còn sống sau thời điểm mở thừa kế nhưng đã thành thai trước khi người chết để lại di sản;

– Trường hợp không là cá nhân thì phải tồn tại vào thời điểm mở thừa kế.

2.4. Thời hiệu thừa kế:

Thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản, kể từ thời điểm mở thừa kế theo quy định tại Điều 623 BLDS 2015:

– Đối với bất động sản: 30 năm

– Đối với động sản: 10 năm

Thời hiệu để người thừa kế yêu cầu xác nhận quyền hoặc bác bỏ quyền thừa kế của người khác, kể từ thời điểm mở thừa kế là 10 năm

Thời hiệu yêu cầu người thừa kế thực hiện nghĩa vụ về tài sản của người chết để lại, kể từ thời điểm mở thừa kế là 03 năm

III. Phân chia di sản thừa kế

Người phân chia di sản: là người đứng ra tổ chức, thực hiện việc chia di sản cho những người thừa kế. Theo quy định tại Điều 657 BLDS 2015, người phân chia di sản:

– Có thể đồng thời là người quản lý di sản được chỉ định trong di chúc hoặc được những người thừa kế thỏa thuận cử ra

– Phải chia di sản theo đúng di chúc hoặc đúng thỏa thuận của những người thừa kế theo pháp luật

– Được hưởng thù lao, nếu người để lại di sản cho phép trong di chúc hoặc những người thừa kế có thỏa thuận

Có 02 hình thức chia di sản: